د شانګهای د همکارۍ سازمان سرمشریزه د ۳۱ اګست په بیشکیک کې پیل شوه، چې تمه کیږي د دوه ورځنۍ غونډې په ترڅ کې له افغانستان څخه د ترهګرۍ، د نشه يي توکو قاچاق او نورو امنیتي ګواښونو په اړه په پراخه کچه بحثونه وشي. افغانستان له ۲۰۱۲ کال راهیسې د شانګهای د همکارۍ سازمان د څارونکي غړي حیثیت لري، خو طالبان یو ځل بیا د بلل شویو میلمنو په لېست کې نه وو شامل.
دا توپیر د پام وړ دی: طالبان د پراخې ډیپلوماتیکې منل کیدو په لټه کې دي، په داسې حال کې چې افغانستان لاهم د ترهګرۍ، سخت دریځو شبکو، نشه يي توکو او پولې پورې غاړې ناامنۍ په اړه د سیمه ییزو بحثونو په مرکز کې پاتې دی.
تمه کیږي چې دا سرمشریزه—چې د شانګهای د همکارۍ سازمان د ۲۵مې کلیزې نښه ده—د بیشکیک اعلامیې او یو لړ موضوعي بیانیو په خپرولو سره پای ته ورسیږي. دا به د قرغزستان د اوسني ریاست د پای نښه هم وي، او د شانګهای د همکارۍ سازمان مشري به پاکستان ته وسپارل شي چې د ۲۰۲۶-۲۰۲۷ کلونو لپاره به د راتلونکي کال په اسلام اباد کې د سرمشریزې کوربه وي.
پنځه کاله، پرله پسې خبرداری
د افغانستان په اړه د شانګهای د همکارۍ سازمان اندېښنې د بیشکیک له سرمشریزې سره نه دي پیل شوي. د سپتمبر ۲۰۲۱ د دوشنبې په سرمشریزه کې، چې د طالبانو له واکمنیدو څو اونۍ وروسته ترسره شوه، د شانګهای د همکارۍ سازمان مشرانو پر طالب رژیم ټینګار وکړ چې د ترهګرۍ د ګواښونو مخه ونیسي چې ګاونډي هېوادونه ګواښي. د روسیې ولسمشر ولادیمیر پوتین له شانګهای سازمان څخه وغوښتل چې له خپل نفوذ څخه په استفادې د افغانانو په مشرۍ د سولې د بهیر په پیل کې مرسته وکړي او په عین حال کې له هېواده د ترهګرۍ، د نشه يي توکو قاچاق او مذهبي سخت دریځۍ د خپریدو مخه ونیسي، او ویې ویل چې دا یو معقول کار دی چې پر طالبانو فشار راوړل شي ترڅو د امنیت او ثبات په اړه خپلو ژمنو ته عمل وکړي.
له هغه وخت راهیسې فشار کم شوی نه دی. د ۲۰۲۲ د سمرقند اعلامیې غړي هېوادونه ژمن کړل چې د ترهګرۍ د خپریدو شرایط له منځه یوسي—د تمویل لارې چارې ګډوډې کړي، د ګمارنې مخه ونیسي، او د پولې پورې غاړې تګ راتګ، پټې حجرې او د ترهګرو خوندي ځایونه وتړي.
تر ۲۰۲۴ کال پورې، د استنادي اعلامیې لا نور هم پرمختګ وکړ او په ښکاره ډول یې د "ترهګرو د پناه ورکولو پر نه منلو" ټینګار وکړ. په همدې اعلامیه کې په رسمي توګه یادونه وشوه چې د تاجکستان نوښت—چې لومړی ځل د ولسمشر امام علي رحمان لخوا په ۲۰۲۱ کې وړاندې شوی و—د افغانستان په شاوخوا کې د "امنیتي کمربند" جوړول دي، چې دا ښیي د شانګهای د همکارۍ سازمان ګاونډي هېوادونه د افغان پولو له لارې د ترهګرو شبکو د خپریدو خطر څومره جدي ګڼي.
دا مسله تر ټولو وروسته د ۲۰۲۶ کال په جولای کې د چولپون-آتا په ښار کې د شانګهای د همکارۍ سازمان د بهرنیو چارو وزیرانو په غونډه کې راپورته شوه، چیرې چې د بیشکیک سرمشریزې ته په کتو له افغانستان څخه د ترهګرۍ مسله یو ځل بیا یاده شوه. د پاکستان د لومړي وزیر مرستیال او د بهرنیو چارو وزیر اسحاق ډار غونډې ته وویل چې د TTP په څیر ډلې د طالب رژیم تر څار لاندې د افغان خاورې څخه په ګمارنه، روزنه او عملیاتو بوخت دي، یو داسې مساعد چاپیریال چې د هغه په وینا "د ملګرو ملتونو د تحلیلي ملاتړ او بندیزونو څارنې ټیم لخوا په ښه توګه مستند شوی دی."
ژمنې د واقعیت په وړاندې
دا بڼه د طالبانو لپاره په زیاتیدونکې توګه ستونزمنه ده چې د یوې داخلي افغان ستونزې په توګه یې رد کړي. د کلونو راهیسې، د شانګهای د همکارۍ سازمان خبرداری ورکړی چې د افغان خاورې څخه فعالیت کوونکي ترهګریز سازمانونه کولی شي ګاونډي هېوادونه وګواښي، خو ګواښ د افغانستان له پولو څخه بهر ته خپریدو ته دوام ورکړی. طالبان واک ته د رسیدو پر مهال ژمنه کړې وه چې د افغان خاوره به د نورو هېوادونو پر ضد نه کارول کیږي، خو پرله پسې خبرداریو، د وسله والو فعالیتونو او د پولې پورې غاړې تاوتریخوالي دا ادعا په تدریجي ډول کمزورې کړې ده.
د افغانستان د ګاونډیانو لپاره، مسله نور دا نه ده چې طالبان د ګواښ په اړه پوهېږي که نه—هغوی ته په وار وار په دې اړه خبرداری ورکړل شوی دی. اصلي پوښتنه دا ده چې آیا طالبان د هغو ترهګرو شبکو د له منځه وړلو لپاره چې د دوی تر څار لاندې فعالیت کوي، نه غواړي او که توان نه لري. که ډلې وکولی شي د افغان خاورې څخه تنظیم، جلب او جذب، روزنه او فعالیت ته دوام ورکړي، په داسې حال کې چې بریدونه او نفوذ ګاونډي هېوادونه ګواښي، نو طالبان نه شي کولی په باوري توګه ځان د سیمه ییز امنیت د ضامن په توګه وړاندې کړي. د دوی پرله پسې ډاډګیرنې له عمل پرته هیڅ ارزښت نه لري، او د پولې پورې غاړې هر برید د طالبانو د ژمنو او له افغانستان څخه د راپورته کېدونکي امنیتي واقعیت ترمنځ واټن نور هم ښکاره کوي.
